volg Typisch Frans

vrijdag 18 augustus 2017

mettre au parfum

op de hoogte brengen
('in de geur zetten')

De gisteren aangekondigde bijdrage over de vache qui pisse komt te vervallen, want... die had ik al eerder besproken. Tja, dat krijg je als je al zo lang een blog bijhoudt. Wie toch nog geïnteresseerd is, kan natuurlijk de oude pagina nog eens raadplegen.
Eerder deze week liep ik nog met mijn ziel onder mijn armen rond over de hoofdstraat van Andorra-la-Vella, van de ene parfumerie naar de andere. Volgens mij heb ik er wel honderd gezien... Dat brengt me op de uitdrukking mettre au parfum de quelque chose dat sinds de jaren '50 wordt gebruikt in de betekenis van 'op de hoogte brengen'. Het is vooral gebruikelijk in politiekringen. Je kunt overigens ook être au parfum de quelque chose en dat zou je in het Nederlands op eenzelfde manier kunnen zeggen: je krijgt ergens lucht van...

volgende keer
Hoe noem je in het Frans eigenlijk een 'doggy bag'?

donderdag 17 augustus 2017

le chassé-croisé

het stuivertje wisselen
('de gekruiste danspas')

In de satirische krant Le Canard enchaîné verscheen afgelopen week deze cartoon, met daarin een woord dat in Frankrijk heel vaak in vakantietijd wordt gebruikt, maar waar wij eigenlijk geen goede vertaling voor hebben. 
Ik las deze krant zelf op de autoroute du soleil, als aoûtien ('iemand die in augustus op vakantie naar het zuiden gaat').
We zien op de autoroute du soleil twee files: de ene van vakantiegangers die in juli op vakantie zijn geweest en in augustus (les juillettistes) op huis aangaan en de andere van nieuwe vakantiegangers die in augustus (les aoûtiens) de weg naar het zuiden nemen. Ze beklagen elkaar over en weer en zien elkaar als toekomstige slachtoffers (futurs pigeons) of als toekomstige werklozen (futurs chômeurs). 
Een chassé is een danspas. Als twee dansers deze pas tegelijkertijd maar in tegengestelde richting uitvoeren, heet dat een chassé-croisé. Het beeld wordt veelvuldig gebruikt om de twee tegengestelde vakantiestromen te symboliseren, maar kan bijvoorbeeld ook worden gebruikt in zogenaamde 'draaideursituaties'.

volgende keer
We kennen natuurlijk la vache qui rit, maar wat is een vache qui pisse ?

zaterdag 15 juli 2017

les huiles

de hotemetoten
('de oliën')

Misschien is 'bobo's' ook een goede aanduiding, of 'hoge pieten'. Het gaat in ieder geval om invloedrijke personen die hoog in de hiërarchie staan, die hun macht aan kunnen wenden. Waar deze argot-uitdrukking vandaan komt, is helaas niet helemaal duidelijk. Wel is bekend dat eind negentiende eeuw gezegd werd dat je in de oliën zwom (nager dans les huiles) als je met hotemetoten omging. Ook weten we dat de uitdrukking in eerste instantie uit het leger kwam, waar het een aanduiding was voor de hoogste officieren. Er is daarom wel geopperd dat het te maken zou kunnen hebben met de strepen op het uniform van hoge militairen, de galons die in het Frans ook wel sardines worden genoemd. Zoals je weet, baden sardines in blik in de olie...

volgende keer
Tja, even geduld hebben! We lassen een lange zomerstop in en komen terug in de derde week van augustus.

vrijdag 14 juli 2017

faire la mouche du coche

veel geschreeuw, weinig wol
('de vlieg van het rijtuig doen')


De Fransen eren hun schrijvers. Veel uitdrukkingen zijn afkomstig uit het werk van hun klassieken. Zo ook deze, die verwijst naar de fabel Le Coche et la Mouche ('het rijtuig en de vlieg'). Klik op de titel als je de fabel in zijn geheel wilt nalezen. Een coche was vroeger een meerpersoonsrijtuig voor arme lieden (rijkeren verplaatsten zich in een persoonlijke carrosse). In de fabel lukt het de zes trekpaarden niet meer het rijtuig uit de modder los te trekken. Alle inzittenden zijn uitgestapt en de koetsier en de paarden blijven moeite doen om het rijtuig los te trekken. Dan verschijnt er een vlieg die ongecoördineerd rondvliegt en de paarden en de koetsier flink irriteert. Als het de koetsier en de paarden uiteindelijk lukt het rijtuig uit zijn netelige situatie te bevrijden, schept de vlieg op dat dat allemaal zijn verdienste is. Nu wordt van iemand die zomaar wat roept en overal commentaar op heeft zonder echt zelf een constructieve bijdrage te leveren gezegd dat hij 'de vlieg van het rijtuig' speelt: 'veel geschreeuw, weinig wol'.

volgende keer
de laatste bijdrage voor een lange zomerstop...

donderdag 13 juli 2017

donner du fil à retordre

in een lastig parket brengen
('garen geven om te twijnen')

Het woord 'twijnen' zal misschien niet voor iedereen meteen duidelijk zijn: het gaat om het dooreenvlechten van twee of meer kabelgarens of draden tot één stevige draad, wat geen sinecure is als je dat handmatig probeert te doen. Als je even niet oplet, zit je draad vol onregelmatigheden. Het is dus een klusje waar je niet echt op zit te wachten en als iemand je onverhoopt toch deze opdracht geeft, wordt je toch wel in een lastig parket gebracht...


volgende keer
Nu we toch over textiel bezig zijn: hoe zeg je in het Frans 'veel geschreeuw, weinig wol' ?

woensdag 12 juli 2017

en prendre de la graine

er een voorbeeld aan nemen
('er een zaadje van pakken')

De uitdrukking lijkt erg op ons 'ergens een graantje van meepikken', maar de betekenis is niet helemaal hetzelfde. De Nederlandse uitdrukking betekent vooral dat je ergens van kunt meeprofiteren, zonder dat er per se een leerzame component in zit, zoals in de Franse uitdrukking. Een eenmaal geplant zaadje zal ontkiemen en - mits het goed verzorgd wordt - uiteindelijk de bloem, de groente of de vrucht opleveren die je verwacht. Tot zover is de betekenis 'profiteren' te begrijpen. Maar daar komt in het Frans dus het voorbeeld bij dat je kunt nemen aan de manier waarop iemand een bepaald resultaat weet te bereiken. Als je in het Frans dus hoort zeggen tu aurais dû en prendre de la graine betekent dat niet alleen 'daar had je een graantje van kunnen meepikken' maar vooraal ook 'daar had je een voorbeeld aan kunnen nemen'.

volgende keer
Hoe kun je iemand in het Frans in een lastig parket brengen?

dinsdag 11 juli 2017

tu vas déguster !

dan ben je nog niet jarig!
('je gaat proeven')

Bij dit zinnetje is de context heel belangrijk. Als je bordjes met dégustation / dégustez langs de weg tegenkomt, is er alle reden om je juist niet uit de voeten te maken, want dan valt er een of andere Franse heerlijkheid - meestal wijn - te proeven, maar wordt dit tegen je gezegd na een voorwaardelijke bijzin, bijv. : S'il te surprend, tu vas déguster ! ('als hij je betrapt, dan ben je nog niet jarig!') dan is datgene wat je gaat proeven pure narigheid. 
Vandaag ben ik toevallig wel jarig, dus als ik het vandaag tegen je zeg, kun je eerder verwachten wat je op het plaatje ziet...

volgende keer
gaan we ergens een voorbeeld aan nemen.