volg Typisch Frans

woensdag 18 januari 2017

prendre ses cliques et ses claques

inpakken en wegwezen
('zijn klikken en zijn klakken / benen en zijn sandalen? pakken)

Hoe we het ook wenden of keren en of we het nu leuk vinden of niet (niet dus), nog een kleine twee dagen en Barack Obama moet zijn biezen pakken en plaats maken voor... nou ja, dat weten we inmiddels wel. 
Is het gewoon een onomatopeïsche uitdrukking waarin een klanknabootsing van klikkende schoenen doorklinkt, of betekent de uitdrukking ook nog echt iets? 
In sommige Franse dialecten staan cliques voor benen en claques voor een soort 'oversandalen' voor dames, bedoeld om te voorkomen dat hun schoenen vies worden. Wij kunnen ook de benen nemen, dus het zou zo maar kunnen, op wat voor schoeisel dan ook. Maar we gaan hem wel missen, die Obama, ik tenminste wel...

volgende keer
Hoe kun je in het Frans zeggen dat iemand in zijn oude gewoonten vervalt?

dinsdag 17 januari 2017

faire long feu

met een sisser aflopen
('lang vuur maken')


Deze mensen hebben inderdaad een 'lang vuur' gemaakt, maar dat heeft in feite niets met de uitdrukking te maken. De uitdrukking heeft daarentegen alles met 'vuren' te maken, met geweren wel te verstaan.
Als het kruit in de tijd dat er nog geen kogelpatronen bestonden, maar met de hand moest worden aangedrukt in de loop, soms aan de vochtige kant was, wilde het wel eens langer duren voordat het tot ontploffing kwam en liep het nogal eens met een sisser af. Onze Nederlandse uitdrukking is gebaseerd op het geluid dat die 'explosie' maakt, de Franse op de wachttijd. In beide gevallen wordt het verwachte effect van wat je hebt ingezet niet bereikt.

volgende keer
Hoe zeg je in het Frans 'inpakken en wegwezen'?

maandag 16 januari 2017

mal lui en prit

Had hij het maar niet gedaan... / Het is slecht afgelopen met...
('kwaad nam hem erom')

Of zoals hiernaast: 'je kunt het maar beter niet doen'... Op het bordje staat: 'Is er leven na de dood? Kom binnen en je weet het...' 
De uitdrukking wordt door de Fransen zelf vaak verkeerd gespeld of in andere vormen weergegeven, omdat hij een verouderde structuur heeft. Je komt hem ook in de tegenwoordige tijd tegen of in de voltooide, en ook met andere persoonlijke voornaamwoorden (mal m'en prend; mal lui en a pris) en zelfs met de toevoeging bien (bien mal lui en a pris) dat niet als een tegenstelling maar juist als een versterking moet worden gezien. Ook de vertaling kan dus steeds iets anders zijn. Het gaat er in ieder geval om dat de consequenties van wat iemand doet op zijn minst ongunstig zijn voor degene die het inititatief ertoe neemt. Op het plaatje hiernaast zou bijvoorbeeld de volgende zin van toepassing kunnen zijn: Mal en prit au malfaiteur qui s'est introduit dans ma maison et qui a fait la rencontre de mon chien ('Het is slecht afgelopen met de misdadiger die in mijn huis heeft ingebroken en kennis heeft gemaakt met mijn hond').

volgende keer
Hoe loopt iets in het Frans met een sisser af?

zondag 15 januari 2017

hoe vertaal je 'delen' in het Frans?

s'associer à - compatir à - distribuer - diviser - faire la donne - partager - participer à - prendre part à


Het is weer een indrukwekkende lijst vertaalmogelijkheden, maar er zijn eigenlijk vooral twee 'hoofdvertalingen', nl. diviser en partager. Voordat je kunt partager moet je soms diviser, maar laten we het niet ingewikkelder maken dan nodig is. 
In het algemeen kun je zeggen dat diviser meer de rekenkundige betekenis heeft, zoals in 'tien gedeeld door twee' (dix divisé par deux) en partager die van 'onderling (ver)delen', zoals op het plaatje hierboven. De betekenis van partager kan worden uitgebreid naar immateriële zaken zoals vreugde en verdriet en meningen: partager les sentiments/les idées de quelqu'un ('iemands gevoelens/gedachten delen'). In de betekenis 'deelnemen (in vreugde en verdriet)' kun je ook de formelere woorden participer à, prendre part à en s'associer à gebruiken, en als het alleen om verdriet gaat ook compatir à ('meelijden met'). Participer kan ook gebruikt worden als je in de winst of in de schade deelt: participer aux bénéfices, participer aux dommages. 
Wij kunnen het woord delen ook gebruiken in het kaartspel: hier bedoelen we (na het schudden) eigenlijk 'uitdelen', en daarvoor komt het werkwoord distribuer in aanmerking. Een alternatief is faire la donne. 'Wie deelt?' is dan Qui fait la donne ?

volgende keer
bespreken we iets wat je beter niet had kunnen doen...

zaterdag 14 januari 2017

freiner des quatre fers

vol op de rem gaan staan
('remmen met de vier hoefijzers')


Als het allemaal te snel voor je gaat, kun je om de boel te traineren natuurlijk vol op de rem gaan staan, zoals een weigerend paard uit angst zijn hoeven in het zand steekt. Pas wel op dat je niet uit het zadel wordt gelanceerd!
Wees niet bang voor de vooruitgang, zou ik zeggen...




volgende keer
Hoe vertaal je 'delen' in het Frans?

vrijdag 13 januari 2017

lâche-moi la grappe !

Lazer op ! / Schei uit met dat geklier !
('Laat me de tros los!)

Voordat ik deze uitdrukking bespreek, kijken we eerst naar een variant, die weer een variant is op een andere variant...
Met dezelfde betekenis hoor je namelijk ook wel lâche-moi les baskets! (lett. 'laat mijn (gym)schoenen los'). Die baskets zijn in de twintigste eeuw in de uitdrukking terechtgekomen omdat niemand meer vertrouwd was met het oorspronkelijke kledingstuk in de uitdrukking: les basques, dat stond voor 'jaspanden, slippen'. Iemand die niet van iemand anders af te slaan is est toujours pendu aux basques de quelqu'un ('hangt altijd vast aan de slippen van de jas') en als je dat helemaal zat was, kon je zeggen: lâche-moi les basques ! In plaats van être pendu aux basques kon je ook zeggen coller aux basques ('vastplakken aan de jaspanden'), wat in de vorige eeuw steeds meer verstaan werd als coller aux baskets en vandaar dus ook lâche-moi les baskets als je daar helemaal gek van werd.
Nu dan van de jaspanden via de gymschoenen naar de druiventros. Tja, het zal weer eens niet zo zijn: in het bargoens staat de druiventros ook weer voor de mannelijke edele delen, net zoals bij ons het klokkenspel en daar moet iemand ook niet te lang aan vast blijven hangen natuurlijk. Waarschijnlijk heeft overigens het woord grappin ('(enter)haak') en de zegswijze mettre le grappin sur ('(beet)pakken, aan de haak slaan') meegespeeld bij het ontstaan van deze uitdrukking.

volgende keer
Hoe ga je in het Frans vol op de rem staan?

donderdag 12 januari 2017

mine de rien

doen alsof je neus bloedt, van de prins geen kwaad weten
('gezicht van niks')

Het is inderdaad geen gezicht zo (maar dat is weer wat anders). Je moet het woord mine hier niet als 'mijn' opvatten, wat het ook kan betekenen, maar als 'gezicht(suitdrukking)'. Als je vindt dat iemand er goed uitziet, kun je ook zeggen: il/elle a bonne mine. Maar zo kun je ook een pokerface opzetten, een gezicht zonder uitdrukking, mine de rien, als je wilt doen geloven dat je geen enkele verantwoordelijkheid draagt voor wat er gebeurt. Je kunt het woord mine in deze betekenis ook met andere complementen dan rien combineren in de uitdrukking faire mine de (+ een werkwoord) en dan betekent het 'doen alsof'.

volgende keer
Hoe maak je iemand duidelijk dat hij je met rust moet laten en op moet donderen?