volg Typisch Frans

donderdag 29 september 2016

tu ne vas pas t'y mettre, toi aussi?

begin jij nou ook al?
('jij gaat er toch ook niet aan beginnen?')

Op het plaatje zien we een variant: op een voorlichtingsboekje over zwangerschap zien we een jonge dame die er in ieder geval voorlopig niet aan wil beginnen. Se mettre à betekent letterlijk 'zich zetten tot' of 'beginnen aan'. Hetgeen waaraan je begint kun je vervangen met het woordje y. Tu ne vas pas t'y mettre betekent dus letterlijk 'jij gaat je er niet toe zetten, je gaat er niet aan beginnen' en dit kun je met een zekere ergernis zeggen als iemand van wie je dat niet verwachtte of hoopte hetzelfde begint te zeggen of te doen wat je van anderen al behoorlijk ergerde.


volgende keer
Hoe doe je in het Frans 'voor spek en bonen' mee?

woensdag 28 september 2016

il y a à boire et à manger

er zitten twee kanten aan de zaak / er zijn voors en tegens
('er is te drinken en te eten')

Deze uitdrukking kan ook tamelijk letterlijk staan voor een dikke, troebele vloeistof, zoals wijn, koffie of bouillon die troebel is geraakt. Maar figuurlijk kan het staan voor iets wat je op meerdere manieren kunt bekijken of die op verschillende manieren af zou kunnen lopen, iets waar goede en slechte kanten aan zitten. 
Op de cover van het boekje hiernaast staat nog een tweede culinaire uitdrukking die al eerder op mijn blog aan de orde is geweest, nl. (mettre) les pieds dans le plat ('tekeer gaan als een olifant in de porseleinkast, met de botte bijl hakken').

volgende keer
Hoe zeg je in het Frans 'Begin jij nou ook al?'

dinsdag 27 september 2016

un pantalon pattes d'eph

een broek met wijde pijpen
('olifantenpotenbroek')

Dezer dagen maakt voor de zoveelste keer de musical Hair weer furore en kunnen we ons dus weer vergapen aan de hippie-look met zijn flowerpower en de jeans met wijde pijpen.
De Fransen hebben daar een weinig vleiende term voor: kennelijk doet de aanblik van die wijde pijpen hen denken aan plompe olifantenpoten: des pattes d'éléphant. Dat is wel weer een hele mond vol, dus doen ze een beroep op hun afkortingskunst: éléphants wordt eph. 

volgende keer
Hoe zeg je in het Frans dat er twee kanten aan een zaak zitten?

maandag 26 september 2016

manger la soupe sur la tête de quelqu'un

hoog boven iemand uitsteken
('soep eten op het hoofd van iemand')

Ja hoor, daar zijn we weer met een culinaire uitdrukking. De keuken blijft toch de meest onuitputtelijke bron voor Franse uitdrukkingen. Neem een Fransman zijn eten af en hij weet zich absoluut geen raad meer. Een Fransman die een beetje uit de kluiten gewassen is, kan het hoofd van zijn buurman gebruiken als eettafel. Hij of zij steekt zo boven de ander uit dat hij met gemak zijn soepbord op het hoofd van de ander kan plaatsen en daar comfortabel uit kan eten.
Dan moet dat hoofd wel een soort plat Frankensteinhoofd zijn natuurlijk...



volgende keer
Tegenwoordig is de mode weer erg slimfit, maar hoe noemen Fransen de wijde broeken die in de jaren zestig en zeventig in zwang waren?

zondag 25 september 2016

hoe vertaal je (ver)delen in het Frans?

diviser, partager, participer, distribuer, répartir, compatir à, s'associer à


Laten we allereerst een onderscheid maken tussen de twee belangrijkste vertalingen van '(ver)delen', nl. diviser en partager. Het eerste doe je vooral om dingen te scheiden, uit elkaar te halen, het tweede om samen iets (eerlijk) te delen.

Als het puur om rekenkunde gaat, dan gebruik je in het Frans de term diviser (par): deux divisé par trois. De andere berekeningen 'optellen, aftrekken' en 'vermenigvuldigen' zijn overigens additionner, soustraire en multiplier, maar dit terzijde.

Door te diviser haal je dingen uit elkaar. Zo kun je ook diviser pour mieux régner ('verdelen en heersen', lett. 'verdelen om beter te regeren'). Als je echter 'eerlijk wilt delen', dus iets in (min of meer) gelijke parten wilt verdelen, dan kun je beter het werkwoord patager gebruiken, bijv. partager les bénéfices ('de winst delen') of partager une succession ('een erfenis delen'). Je kunt dit werkwoord ook gebruiken als meerdere mensen gevoelens of ideeën delen (partager des sentiments, des idées). Als je van jezelf uitgaat, kun je ook het werkwoord participer à gebruiken: je participe aux bénéfices / aux dommages ('ik deel in de winst/de schade'). Ook kun je iemands zienswijze delen met het werkwoord s'associer à: s'associer aux vues de quelqu'un ('iemands zienswijze delen').

Als je 'uitdelen' bedoelt, zeg je distribuer: distribuer les rôles ('de rollen verdelen'), distribuer des pamphlets ('pamfletten uitdelen') en als je onderling bijvoorbeeld de taken wilt verdelen, is répartir een goede optie: répartir les tâches ('de taken verdelen'). 

Als je iemands verdriet deelt, kun je ook een werkwoord gebruiken dan eigenlijk 'meelijden' betekent: compatir à: je compatis à votre douleur ('ik deel uw pijn/verdriet').

volgende keer
Hoe zeg je dat je ver boven iemand uitsteekt?


zaterdag 24 september 2016

dans un fauteuil

Pablo Picasso, Figure dans un fauteuil
op zijn sloffen
('in een gemakkelijke stoel')

Zou Picasso dit schilderij ook op zijn sloffen ('in een gemakkelijke stoel') gemaakt hebben? Als iets je in het geheel geen moeite lijkt te kosten, kun je in het Frans in ieder geval zeggen dat je het dans un fauteuil hebt gedaan. 
De uitdrukking stamt overigens uit het begin van de twintigste eeuw, uit de wereld van de paardenwedders: het idee dat je helemaal kunt 'binnenlopen' zonder van je stoel te komen, door alleen op het goede paard te wedden, heeft aanleiding gegeven tot de uitdrukking dans un fauteuil.



volgende keer
Hoe vertaal je '(ver)delen' in het Frans?

vrijdag 23 september 2016

les cheveux en bataille

met de haren in de war
('de haren in gevecht/strijdgewoel')

Sommige mensen willen absoluut niet zo gezien worden. Onze vorige koningin leek zo veel haarlak in haar kapsel te spuiten dat het haast leek of ze haar gehele kapsel als een soort helm op kon zetten. Ook over de echtheid van het haar van de huidige republikeinse presidentskandidaat is menigmaal gespeculeerd, tot... de cabaretier Jimmy Fallon van Donald Trump toestemming kreeg zijn haar eens flink in de war te brengen. Anderen daarentegen, zoals de schrijver Peter Buwalda lijken er een sport van te maken er altijd uit te zien alsof ze net uit bed komen, liefst na een wilde nacht met heel veel gewoel... In het Frans noem je dat dan les cheveux en bataille ('het haar in strijdgewoel'). Nu de oorsprong. De overeenkomst tussen heftig ongekamd haar en een slagveld lijkt erg voor de hand te liggen, en toch is dat niet de oorsprong van de uitdrukking, hoewel die weer wel min of meer op het slagveld ligt. Ik spreek in raadselen... 
We moeten terug naar een andere persoon die geen last had van een gebrek aan zelfvertrouwen: naar Napoléon Bonaparte en dan met name naar zijn steek (in het Frans: bicorne). Deze steek of bicorne kon op twee manieren gedragen worden: en colonne (met de twee punten voor en achter) of en bataille (met de twee punten boven de schouders), zoals ook een leger voorbij kon trekken en colonne (marcherend) of en bataille, klaar voor het gevecht. Al snel werd de uitdrukking en bataille gebruikt voor ieder hoofddeksel dat verkeerd of scheef op het hoofd werd geplaatst. Toch is het niet onwaarschijnlijk dat de connotatie 'wanorde op het slagveld' mee heeft gespeeld als en bataille wordt gebruikt voor haar dat in de war zit. Opmerkelijk in dit geval is dat het woord emmêlé ('door elkaar') precies hetzelfde klinkt als en mêlée ('in het strijdgewoel').

volgende keer
Hoe doe je in het Frans iets 'op je sloffen' ?