volg Typisch Frans

donderdag 22 februari 2018

de bric et de broc / bric-à-brac

een samengeraapt zootje

Sprekers van alle talen zijn dol op allitererende woorden. Het maakt dan vaak niet eens meer uit wat ze betekenen. Denk aan ons 'spik en span', 'wis en waarachtig', 'door schade en schande', 'op stel en sprong', 'met man en macht'. De bric et de broc of de variant bric-à-brac is daar ook een voorbeeld van. De oorspronkelijke betekenis van beide woorden is onbekend, als die er al ooit geweest is. Vreemd genoeg wordt deze combinatie van bijna identieke woorden juist gebruikt voor het bijeenbrengen van dingen die helemaal niets met elkaar te maken hebben, zoals in de hangpop hiernaast. Je kunt het bijvoorbeeld ook zeggen van interieurs waar geen duidelijk plan voor bestond. Als je je huiskamer hebt aménagé de bric et de broc, dan heb je die bepaald niet volgens plan ingericht, maar is het gewoon 'een samengeraapt zootje'...

volgende keer:
Houd je in het Frans iets ook 'onder de pet' ?

woensdag 21 februari 2018

rester les bras ballants

met zijn armen over elkaar (werkloos) toekijken
('met slappe armen blijven')

Tien jaar geleden verweet president Hollande de regering dat ze werkloos toekeken terwijl de werkloosheid toenam tijdens de ergste economische crisis na de Tweede Wereldoorlog. In het Nederlands zien we daarbij mensen met de armen over elkaar als een toeschouwer de situatie gadeslaan. In het Frans wordt de nadruk gelegd op de machteloosheid en inititatiefloosheid: de armen bungelen slap langs het lichaam, want dat is wat bras ballants betekent. Maar kijk eens naar de armen van de corpulente president, terwijl de regering het uitpuft van ellende...

volgende keer:
Hoe noem je in het Frans een samengeraapt zootje?

dinsdag 20 februari 2018

tirer les vers du nez

uit zijn tent lokken, de waarheid boven water krijgen
('de wormen uit de neus trekken')

Het ziet eruit als een bijzonder wrede martelmethode om iemand aan het praten te krijgen. De oorsprong van de uitdrukking blijft duister. Sommigen menen dat het woord vers niet 'wormen' zou betekenen maar dat het een verbastering zou zijn van het Latijnse verum ('het ware, de waarheid'). Maar waarom zou je die waarheid dan uit iemands neus trekken? Anderen denken aan wormen en maden die gebruikt werden (en steeds vaker weer worden) om wonden schoon te maken, aangezien ze zich alleen voeden met dood materiaal, maar ja, wat heeft dat weer met de waarheid te maken? Weer een ander brengt de uitdrukking in verband met het Engelse to worm a secret out of somebody of hebben de Engelsen het zoals zo veel idioom weer uit het Frans overgenomen? Nu kunnen wij ons in het Nederlands ook ergens 'uitwurmen' en dus zouden die wormen ook kunnen slaan op regenwormen die zich in de aarde verborgen houden, maar ja, hoe komen die dan weer in iemands neus terecht?
Een andere theorie verwijst naar kwakzalvers die beweerden mensen te kunnen genezen door wormen uit hun neus te trekken die de (ware) oorzaak waren van hun ziekte. Klinkt ook best plausibel, toch? Wie zal ooit de waarheid boven water krijgen?

volgende keer:
Kun je in het Frans ook met je armen over elkaar, werkloos toekijken?

maandag 19 februari 2018

noyer le poisson

een rookgordijn optrekken
('de vis verdrinken')

'Weet je zeker dat je niet gaat verdrinken!? Je kunt toch wel zwemmen?'

Vorige week overleed oud-premier Ruud Lubbers, die o.a. bekend is geworden wegens zijn lubberiaanse taalgebruik. Hij wist elke lastige journalistieke vraag te pareren door een rookgordijn van wollig taalgebruik op te trekken. In het Frans doe je dit door een vis te verdrinken, wat natuurlijk eigenlijk een onmogelijke opgave is. Betekent dit dat je gehoor er niet in zal trappen? Of heeft het iets te maken met een uitdrukking uit het culinaire spectrum: la sauce fait passer le poisson waarbij niet de vis zelf maar de smaak van de (niet meer zo verse) vis wordt 'verdronken' door een grote hoeveelheid saus.
Voordat de uitdrukking zijn huidige betekenis kreeg (rond 1930), stond het voor een gewoonte van vissers om eenmaal gevangen vis steeds weer onder te dompelen en weer uit het water te halen, om hem uit te putten, zodat hij geen verdere weerstand meer bood...

volgende keer:
Hoe kun je in het Frans iemand uit de tent lokken?

zondag 18 februari 2018

hoe vertaal je 'fotoshoppen' in het Frans?

ajouter - faire un photomontage - manipuler - modifier (une photo) - photoshopper - retoucher (des images) - trafiquer des photos - truquer (une photo)

De digitale ontwikkelingen gaan zo snel dat veel talen geen tijd hebben om hun eigen woorden te bedenken voor allerlei toepassingen. Daardoor worden veel Engelse termen en zelfs merknamen overgenomen: foto's worden 'geliket' (liké in het Frans). We 'skypen' met iemand (connecter quelqu'un sur Skype) en zo kunnen we iemand ook 'fotoshoppen' (photoshopper in het Frans). Toch was dat laatste werkwoord in het Frans eigenlijk helemaal niet nodig. Al lang voordat de digitale toepassingen bestonden werd er al achteraf aan foto's gesleuteld. Dat noemden we - ook in het Nederlands - 'retoucheren' (lett. 'opnieuw aanraken'). En natuurlijk kun je nog steeds retoucher des images. Als het retoucheren bestaat uit het samenbrengen van verschillende elementen, dan kun je ook spreken van een photomontage. Algemene benamingen voor het bewerken van foto's zijn ook modifier ('wijzigen'), trafiquer ('prutsen, manipuleren'), manipuler en truquer des photos. En als je toevallig afwezig was toen er net een groepsfoto werd gemaakt, dan kun je er achteraf natuurlijk ook in gefotoshopt worden: Tant pis, on t'ajoutera après ('Maakt niet uit, we fotoshoppen je er wel bij').

volgende keer:
Hoe trek je in het Frans een rookgordijn op?

zaterdag 17 februari 2018

une levée de boucliers

een golf van protest
('opheffen van schilden')

Sommige politieke beslissingen kunnen veel ophef veroorzaken, soms zelfs een golf van protest. Dat kan leiden tot grote demonstraties die ook lieden aantrekken die niet komen om te protesteren maar gewoon een relletje willen veroorzaken. Dan moet de ME uitrukken, gewapend met stokken en schilden om te proberen te meute in bedwang te houden. 
Maar met die schilden heeft de uitdrukking niets te maken. Ook niet met het schild waarop dorpshoofd Abraracourcix (inmiddels is hij in de Nederlandse Asterix-albums hernoemd, geloof ik) geheven wordt of de kampioen van de rugbyclub Les Rubipèdes ('de roodvoeten') hierboven. 
Wel moeten we teruggaan naar de tijd van Asterix, die van de Romeinen. In Romeinse legers konden soldaten hun weerstand tegen bevelen van hun generaals uitdrukken door hun schilden op te heffen. Als enkele soldaten dit deden, volgden er snel meer en dat leidde tot een golf van protest, van geheven schilden, veel ophef dus...

volgende keer:
Hoe vertaal je 'fotoshoppen' in het Frans?

vrijdag 16 februari 2018

chauffe, Marcel !

vooruit met de geit!
(stook, Marcel !)

Wie een beetje bekend is met het werk van Jacques Brel, kent ongetwijfeld het lied Vesoul met de steeds opzwepender spelende accordeon. De accordeonist was de destijds illustere Marcel Azzola. Naarmate het lied vordert en opzwepender wordt, roept Brel een aantal keren Chauffe, chauffe, Marcel om zijn accordeonist aan te sporen nog meer energie te geven. Het werkwoord chauffer ('opstoken') was al langer gebruikelijk in de muziekwereld om iemand aan te sporen energieker te spelen.
De Marcel in de uitdrukking lijkt ook inderdaad op Marcel Azzola te wijzen. Volgens hemzelf is de uitdrukking inderdaad te herleiden tot het liedje van Brel, maar... dat werd in 1968 opgenomen en in de jaren daarvoor werd de uitdrukking al gebezigd. Tussen 1960 en 1964 bestond er een komisch duo - Dupont et Pondu (Dupont is een van de meest karakteristieke Franse achternamen en het omgekeerde pondu betekent 'een ei gelegd') dat o.a. een populaire sketch bracht waarin een van de twee de ander aanspoorde met Chauffe, Marcel ! terwijl die op de accordeon speelde. Met Marcel werd inderdaad verwezen naar de indertijd mateloos populaire accordeonist Marcel Azzola. In 1966 namen de Charlots het liedje je fais n'importe quoi, je fais tout ce qu'on me dit met als alternatieve titel Chauffe, Marcel ! op, waarmee de uitdrukking een flinke boost kreeg. Waarschijnlijk was Brel dus al bekend met deze uitdrukking toen hij hem inzette tijdens de opname van Vesoul en daarmee is de uitdrukking definitief in de Franse taal verankerd. En nu kunnen we natuurlijk niet anders meer dan luisteren naar Brels prachtige lied :



volgende keer:
Hoe noem je in het Frans 'een golf van protest' ?