volg Typisch Frans

woensdag 28 juni 2017

ne pas être un enfant de choeur

geen lieverdje zijn
('geen koorknaapje zijn')

Ik heb het maar bij dit relatief onschuldige kattenkwaad gehouden (misdienaartjes die stiekem een sigaretje roken); je komt veel minder onschuldige plaatjes tegen als je deze uitdrukking gaat googelen. 
Bij een enfant de choeur denkt een Fransman overigens in eerste instantie aan een misdienaar (ander woord: acolyte), terwijl een koorknaap (dus een zanger in een jongenskoor) in het Frans eerder aangeduid wordt als jeune choriste (denk ook aan de ontroerende film Les choristes). 
Een koorknaap, of misdienaartje, staat symbool voor onbedorvenheid en onschuld. Iemand die zich voortdurend niet stoort aan de wet, staat daar juist mijlenver vandaan en kan dus met een litotes worden aangeduid als iemand die bepaald geen koorknaapje is.

volgende keer
Kun je in het Frans ook door het oog van de naald kruipen?

dinsdag 27 juni 2017

monter quatre à quatre

met grote stappen tegelijk (de trap) opgaan
('vier bij vier klimmen')

Als je echt grote haast hebt om ergens te komen, en lenig genoeg bent, kun je beslissen een trap niet tree voor tree te beklimmen of af te dalen (descendre), maar een aantal treden over te slaan, in de Franse uitdrukking neem je dus vier treden per stap. Dan ben je er wel zo snel. Meer valt er ook eigenlijk niet over te zeggen...

volgende keer
Hoe zeg je in het Frans dat iemand geen lieverdje is?

maandag 26 juni 2017

discuter le bout de gras

over koetjes en kalfjes praten, een beetje ouwehoeren
('over het vetrandje discussiëren')


Stuk voor stuk merkwaardige uitdrukkingen als je er even bij stilstaat. Waarover ga je praten als je zomaar de ruimte wilt vullen, over een stuk vet? Over het vee in de wei of over prostituees op leeftijd. In het laatste geval zijn het overigens de dames zelf die aan het woord zijn, wellicht omdat ze het in hun werk niet meer zo druk hebben. Naast de uitdrukking discuter le bout de gras bestaat trouwens in het Frans ook nog tailler la bavette ('het klapstuk snijden') met dezelfde betekenis. Ook een klapstuk bevat natuurlijk een stuk vet (maar het schijnt dat bavette in deze uitdrukking iets anders betekent, waarover later misschien meer). De uitdrukking van vandaag zou ook ontleend zijn aan het Engels waar de uitdrukking to chew the fat ('op het vet kauwen') bestaat. Waarom de Engelsen op vet kauwden, is weer niet helemaal duidelijk. Een van de verklaringen zegt dat het gaat om minderbedeelde  Engelsen die hun gasten een ham voorzetten en om maar niets te verspillen onder het keuvelen op het vet bleven doorkauwen. Zonde om iets weg te gooien... Een andere verklaring zegt weer dat zeelieden op het moment dat de levensmiddelen aan boord schaars begonnen te worden op gezouten varkensvet gingen kauwen, terwijl ze mopperden over hun precaire situatie. Aangezien de oorspronkelijke betekenis van de Engelse uitdrukking 'mopperen' was, zou dit wel eens de juiste verklaring kunnen zijn.

volgende keer
Hoe zeg je in het Frans dat je met grote stappen heel snel de trap opgaat?

zondag 25 juni 2017

Hoe vertaal je 'druk' in het Frans?

affairé - animé - agité - beaucoup de monde - bruyant - chargé - exigeant - occupé - remuant - turbulent

Eigenlijk bestaat er niet één woord die de lading van ons 'druk' dekt. Je moet dus eigenlijk van geval tot geval beschrijven wat er precies aan de hand is. Als je zoals op het plaatje wilt aangeven dat het ergens heel druk is met mensen, dan zeg je dat er veel mensen zijn: il y a beaucoup de monde of bijvoorbeeld il y avait un monde fou. Het zou ook om 'veel verkeer' kunnen gaan: beaucoup de circulation of une circulation intense. Met 'druk' kunnen we ook bedoelen dat we 'druk bezig' zijn met werk bijvoorbeeld. Dat kun je affairé ('met zaken bezig') zijn, of algemeen occupé ('bezig, bezet'). Dat kan komen omdat je 'druk werk' hebt, overladen bent met werk: un travail of un programme chargé. Je kunt ook zeggen dat je werk veel van je eist: je hebt un emploi exigeant ('een drukke, veeleisende baan').
Daarnaast kan de sfeer druk zijn, zoals in een straat. Dat uit zich dan bijvoorbeeld in veel lawaai: une rue bruyante ('een drukke, lawaaierige straat') of in veel activiteit: un quartier animé ('een drukke buurt, waar altijd wat te doen is'). 
Een persoon kan ook druk zijn in zijn handelingen: une personne agitée ('een druk persoon'). Gaat het om een kind, dan kun je ook de nadruk leggen op zijn beweeglijkheid: un enfant remuant ('een druk, veel bewegend kind') of een kind dat veel onrust veroorzaakt: un enfant turbulent. 
En zo kun je dus heel veel kanten op. Analyseer de situatie en beschrijf gewoon wat er aan de hand is. Eén woord voor 'druk' zul je niet vinden...

volgende keer
Kun je in het Frans ook zomaar wat ouwehoeren, over koetjes en kalfjes praten?

zaterdag 24 juni 2017

ça me fait froid dans le dos

Daar krijg ik koude rillingen van
('dat is me koud in de rug')

We hebben een aantal hete dagen achter de rug en het lijkt nu eindelijk een beetje af te koelen, maar dat is natuurlijk niet de letterlijke betekenis van deze uitdrukking, ook al wordt er op het plaatje daarmee gespeeld. Asterix vraagt er of iemand hem niet een verhaal kan vertellen dat hem de koude rillingen bezorgt, omdat hij het zo warm heeft. Een beetje zoals een TV-kanaal onlangs de hele dag ijzige beelden van schaatsende mensen uitzond ter verkoeling?
Nee, het gaat hier eerder om koude rillingen van angst en horror. Zo'n plotseling moment dat je kippenvel krijgt, je nekharen overeind gaan staan en je een koude rilling over je rug ervaart.

volgende keer
Hoe vertaal je 'druk' in het Frans?

vrijdag 23 juni 2017

une langue de bois

wollig taalgebruik
('een taal/tong van hout')


In het Frans is het woord voor 'taal' en 'tong' hetzelfde: langue. Wat wij wollig taalgebruik noemen, komt vooral voor bij politici, bureaucraten en ambtenaren en lijkt maar al te vaak bedoeld om de waarheid te verhullen, om de zaak heen te praten, kortom om 'niet het achterste van je tong te laten zien'. De benaming 'houten tong/taal' zoals die in het Frans gebezigd wordt, schijnt afkomstig te zijn uit het Russisch die vóór de oktoberrevolutie de ambtelijke taal van het tsaristische apparaat aanduidden als 'eikenhouten taal'. In het Frans verscheen de uitdrukking langue de bois in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Het plaatje hierboven suggereert dat je op de gerenommeerde ENA (École nationale d'Administration) waarop een groot deel van de toonaangevende Franse politici heeft gestudeerd, een cursus wollig taalgebruik wordt aangeboden. Hoe zo'n cursus eruit zou kunnen zien illustreert het plaatje hieronder. Voor wie het Frans een beetje beheerst: Begin bij een willekeurig vakje in de linkerkolom, kies vervolgens een willekeurig vakje in de volgende kolom en kom uiteindelijk weer terug in de eerste kolom, waar je weer van voren af aan kunt beginnen. Je kunt ieder interview overleven...

donderdag 22 juni 2017

tourner les talons

zijn hielen lichten
('de hielen draaien')

Ja, dat is ook een manier om je 'hielen te draaien'... We zien hiernaast de oude legende van Achilles uitgebeeld, waarbij de jonge Achilles door zijn moeder, de zeegodin Thetis, in het water van de Lethe wordt ondergedompeld, wat hem onkwetsbaar zou maken. Maar ze moest hem wel ergens vasthouden natuurlijk en die hiel werd dan ook zijn 'Achilleshiel'  (talon d'Achille), zijn enige kwetsbare plek.
Maar de uitdrukking van vandaag heeft natuurlijk een veel minder legendarische oorsprong. Je hoeft maar naar een hardloopwedstrijd te kijken om  de uitdrukking te begrijpen: om uit de startpositie te komen licht je letterlijk je hielen op en maak je je vervolgens uit de voeten.

volgende keer
Kent het Frans ook 'wollig taalgebruik'?