volg Typisch Frans

vrijdag 24 maart 2017

être une lavette

een slapjanus zijn
('een vaatdoekje zijn')

Uitleg overbodig. Als je je zo gemakkelijk laat gebruiken, zo week bent, je zonder morren laat bezoedelen als een vaatdoek, dan heb je uiteraard geen ruggengraat, maar ben je een slapjanus. Eerder bespraken we al de uitdrukkingen avoir du sang de navet (lett. 'knollenbloed hebben') en avoir du sang de poulet ('kippenbloed hebben') die wat nadere uitleg vereisen.

volgende keer
Hoe gooi je in het Frans je eigen glazen in?

donderdag 23 maart 2017

une tarte à la crème

een dooddoener, een loze kreet
('een roomtaartje')

Met slagroomtaartgevechten heeft de uitdrukking niets te maken, wel met het in de zeventiende eeuw uiterst populaire spelletje corbillon (lett. 'mandje'), waarbij je op de vraag que met-on dans mon corbillon ? ('wat leg je in mijn mandje?') zo veel mogelijk woorden op -on moest noemen.
In Molières L'école des femmes vertelt de hoofdpersoon Arnolphe dat zijn ideale vrouw zo dom moet zijn dat ze op deze vraag une tarte à la crème antwoordt. Dit is nog maar het begin, want in het volgende toneelstuk La critique de l'école des femmes komt een korte dialoog voor tussen de markies, Dorante, Elise en Uranie waarin maar liefst tien keer het woord tarte à la crème wordt uitgesproken, wat een groot komisch effect heeft. De personages denken met het woord meer gewicht te geven aan wat ze zeggen, terwijl het om een holle frase gaat. 
Dan kun je je tenslotte nog afvragen waarom Molière nu juist voor het roomtaartje gekozen heeft. Dat zou wel eens te maken kunnen hebben met de gewoonte van het toenmalige publiek om meegebrachte rijpe appels en appel (en room?)taartjes naar acteurs te gooien over wie ze ontevreden waren...

volgende keer
Hoe noem je in het Frans een 'slapjanus'?

woensdag 22 maart 2017

au pied de la lettre

letterlijk, strikt genomen
('op voet van de letter')


Het gebeurt helaas steeds vaker dat mensen ('heilige') teksten volstrekt letterlijk nemen zonder er enige interpretatie op los te laten. De zegswijze is overigens zelf afkomstig uit de Bijbel, waar Paulus het in een brief aan de Korintiërs heeft over zondaars die door de letter van de wet ter dood worden veroordeeld maar door de geest van God recht op het eeuwig leven krijgen. Daaruit is in onze taal het onderscheid tussen de 'letter van de wet' en de 'geest van de wet' ontstaan, niet precies dus zoals het in de Bijbel werd gebruikt, maar toch... Het woord pied moet hier opgevat worden als 'maat', zoals je ook op voet van gelijkheid met iemand kunt staan en je iets dus op de letter of op de geest van de wet kunt afmeten.

volgende keer
Hoe noem je een 'dooddoener' in het Frans?

dinsdag 21 maart 2017

il y a fort à parier que

tien tegen één dat / je kunt ervan op aan dat
('er is sterk te wedden dat')

Nee, Parijs wordt niet uit de illegaliteit gehaald. Het woord paris in de titel van de cartoon is het meervoud van pari ('weddenschap, gokspel'). Het werkwoord parier betekent 'wedden, gokken, inzetten'. Als de kans ergens op erg groot is, kun je dus zeggen il y a fort à parier que... Zo kun je bijvoorbeeld ook zeggen: Je l'aurais parié ! ('als ik het niet dacht!') of tu es fier, je parie ? ('je bent vast trots, neem ik aan').
De cartoon gaat over de legalisatie van het online gokken op sportief gebied. De vraag die de sportliefhebber voorgelegd krijgt, lijkt hem een eitje:
' Hoe ver zal het Franse elftal komen ? 
0 tot in de finale
0 tot de halve finale
0 tot de bar in het hotel
Les paris sont ouverts. ('Weddenschappen kunnen afgesloten worden').

volgende keer
Hoe zeg je in het Frans dat je iets niet te letterlijk moet nemen?

maandag 20 maart 2017

c'est dans les vieux pots qu'on fait la meilleure soupe

oude methodes die hun dienst hebben bewezen, zijn vaak de beste
('in de oude potten maakt men de beste soep'; op het plaatje: 'Oude potten, o.k., maar je had wel de spinnenwebben weg mogen halen')

Mocht iemand een mooi Nederlands equivalent kennen van deze uitdrukking, dan houd ik me aanbevolen. De uitdrukking dateert uit de tijd dat de soep nog werd bereid in een grote ijzeren of aardewerken ketel op een driepoot of opgehangen aan een hangijzer in de schouw. Deze pot werd nooit gewassen, hij werd doorrookt. Op het overgebleven restje soep werd weer nieuwe soep gemaakt, die daarmee intenser van smaak werd. 
De Fransen zouden de Fransen niet zijn, als er naast de culinaire niet ook weer een oh-là-là-connotatie werd gegeven aan deze uitdrukking. Vaak verwijst men met deze uitdrukking namelijk niet zozeer naar oude methodes, maar naar wat oudere dames (inmiddels misschien ook heren?...) die op seksueel gebied meer ervaring met zich meebrengen en daarom de voorkeur verdienen boven jongere dames. 

volgende keer
gaan we wedden...

zondag 19 maart 2017

hoe vertaal je 'liggen' in het Frans?

aller, y avoir, attirer, dépendre (de), être, être allongé, être couché, être étendu, être situé, être en train de, gésir, reposer, tenir (à), se trouver

Nu we het onmogelijke 'staan' behandeld hebben, kan ik natuurlijk niet achterblijven met de andere posities 'liggen' en 'zitten'. Deze week bespreken we enkele mogelijke vertalingen van het werkwoord 'liggen'.

Allereerst geldt natuurlijk voor 'liggen' hetzelfde als voor 'staan' als we gewoon willen aangeven dat iets zich in de ruimte bevindt. Je kunt dan gewoon zeggen dat het in die ruimte 'is' of 'zich bevindt'. Je hebt dan dus de keuze uit y avoir, être en se trouver : il y a un livre sur la table ('er ligt een boek op de tafel'), le chat est sur le canapé ('de kat ligt op de bank') of les enveloppes se trouvent dans le tiroir ('de enveloppen liggen in de la'). 

Wil je echt aangeven dat iemand uitgestrekt ligt (en dus niet staat of zit), dan kun je weer een element toevoegen aan het werkwoord être. Je hebt de keuze uit être allongé ('languit liggen'), être couché ('(in bed/op de bank) liggen') en être étendu ('uitgestrekt liggen'). 

We kunnen met 'liggen' ook bedoelen 'gelegen zijn'. Een van de mogelijke vertalingen is dan être situé : Blois est situé sur la Loire ('Blois ligt aan de Loire'). 

Een definitieve wijze van liggen (op het kerkhof) kan worden vertaald met reposer (lett. 'rusten') of gésir , voornamelijk in de uitdrukkingen ci-gît ('hier ligt') en ici repose(nt) ('hier rust(en)').

Maar ons werkwoord 'liggen' kan ook minder letterlijke betekenissen hebben, zoals 'afhangen van'. In die gevallen kun je bijvoorbeeld de werkwoorden tenir à en dépendre de gebruiken: cela tient au fait que ('dat ligt aan het feit dat') of ça dépend ('dat ligt er maar aan'). 

'Liggen' kan net als 'staan' en 'zitten' ook gebruikt worden om een handeling aan te duiden die aan de gang is. In dat geval kun je bijvoorbeeld être en train de ('bezig zijn met') gebruiken: il est en train de râler ('hij ligt te zaniken').

Tenslotte kunnen in uitdrukkingen als 'dat ligt hem goed' en 'dat ligt mij niet zo' ook de werkwoorden aller (cela lui va bien) of attirer (ce genre ne m'attire pas) gebruikt worden.

En dit is natuurlijk nog maar het topje van de ijsberg...

volgende keer
hebben we het over oude soeppannen...

zaterdag 18 maart 2017

à perte de vue

zo ver het oog reikt
('tot verlies van het zicht')

Het uitzicht hiernaast herinner ik me nog van toen ik in de bus zat van Santiago de Chile naar de Atacamawoestijn, de droogste plek op aarde, waar je inderdaad zowel op aarde als in de sterrenhemel kon kijken zo ver het oog reikt, of zoals de Fransen dus zeggen tot het zicht verdwijnt. De uitdrukking kan trouwens ook figuurlijk worden gebruikt. Je kunt bijvoorbeeld ook discuter à perte de vue ('een oeverloze discussie voeren') of raisonner à perte de vue ('tot in het oneindige door redeneren'). Dat doen we nu maar niet, maar van oneindige vergezichten kan ik geen genoeg krijgen...

volgende keer
Hoe vertaal je 'liggen' in het Frans?